Datson, Datsun, Nissan

Do nazw firm o najciekawszej historii należy chyba Nissan. Mało kto jednak dziś wie, że samochody osobowe tej marki jeszcze w latach 80. sprzedawano pod nazwą Datsun.
Założycielem Datsuna był Masujiro Hashimoto, który, zdobywszy doświadczenie w USA, założył w roku 1913 firmę automobilową Kwaishinsha. Wkrótce nazwę zmieniono na DAT, a to od nazwisk Den, Aoyama i Takeuchi, które nosili współwłaściciele firmy. Tę po kilkunastu latach przemianowano na Datson (1931/32), co było połączeniem poprzedniej nazwy i angielskiego wyrazu son ‘syn’. Jednak ten angielski wyraz wchodził w niezbyt pożądane związki z japońskim o znaczeniu ‘utracony’, więc parę lat później powstała nazwa Datsun, która zyskała nowe pozytywne skojarzenia. W angielskim ze słońcem, a w japońskim z wyrazem san ‘pan’.

Lionel Martin na Wzgórzu Astońskim

Właśnie się dowiedziałem, że pełna nazwa firmy, o której dziś mowa, to Aston Martin Lagonda Limited. Pospolicie mówi się o Astonie Martinie (purystów językowych informuję, ze Anglicy piszą to bez łącznika), ale słowo Lagonda mnie zastanowiło, bo jakiś czas temu miesięcznik TopGear pojazd o nazwie Aston Martin Lagonda wymienił wśród najkoszmarniejszych pojazdów w dziejach motoryzacji.
Etymologię nazwy łatwo pojąć, gdy się wie, że założyli ją Lionel Martin i Robert Bamford, a pierwszy z nich zajmował się wyścigami samochodowymi na Aston Hill w okolicy miejscowości Aston Clinton (ok. 50 km na północny zachód od centrum Londynu).
A co z Lagondą? O tym w następnym poście.

Jak zawsze. Jak nigdy dotąd

Znowu będzie o marce samochodów, która odeszła wraz z kryzysem. Nazywa się Saturn, należała do General Motors, a Amerykanie powinni znać ją ze sloganu „Like Always. Like Never Before”, który przetłumaczyłem w tytule, ale bez nadziei, że sprzedam tak znakomite tłumaczenie ;-)
Etymologię nawy łatwo wytłumaczyć, Saturn to znany ze starożytnego Rzymu bóg rolnictwa, który miał nauczyć ludzi uprawy roli i winnej latorośli. Rzymianie czcili go ze względu na te i inne zasługi, ale sam bóg zostałby chyba we współczesnych czasach zapomniany, gdyby nie to, że jego imię nadano (już w starożytności) jednej z planet, prawdopodobnie najlepiej widzianej gołym okiem.
Dziś Saturn to jedna z najpopularniejszych nazw, nazywają się tak kopalnie, nagrody filmowe, rakiety i supermarkety.

Pontiac, ekscytująca nazwa

Dziś o marce samochodów mało w Polsce znanej, która jednak budzi emocje wśród entuzjastów motoryzacji. Wywołuje też smutek na ich obliczach, bo niestety w obecnym roku zaprzestano produkcji samochodów pod tą marką.
Niespodzianki nie ma, bo już w tytule podałem, że chodzi o Pontiaca. Na pewno jednak pochodzenie tej nazwy Was zainteresuje. Otóż imię Pontiac (1720–69) nosił  wódz Indian z plemienia Ottawów*, przywódca powstania przeciw Brytyjczykom (1763–66). Jego imię wywodzi się ze słów, które w języku Indian Algonkinów znaczyły «ten, który uśmierza ból».
Nazwa firmowa Pontiac po raz pierwszy została użyta w 1906 r. Dość szybko upadła, ale powróciła w roku 1926. I właśnie odeszła sobie do krainy wiecznych wyścigów.
Hasłem reklamowym tej marki było w pewnym czasie „Pontiac, Driving Excitement”, do czego zrobiłem aluzję w tytule. Ekscytująca, bo trzeba przypomnieć o sławnym filmie Mistrz kierownicy ucieka (Smokey and the Bandit, 1977), w którym Burt Reynolds z Sally Field pędzą z Texarkany do Atlanty samochodem marki Pontiac Firebird TransAm.
=====
* A o mieście Ottawa słyszeliście może?

Pan niezwykły?

Z nazwą Mazda wiążą się inne osobliwości. Słowo to przywodzi na myśl imię Ahura Mazda, które nosiło najwyższe bóstwo w mazdaizmie i zaratusztrianizmie, będące uosobieniem absolutnej mądrości (nazwa znaczy «pan mądry»). Uznawane było w tych religiach za stwórcę świata i ładu kosmicznego, co w sumie – trzeba przyznać – znakomicie nadaje się do celów marketingowych.

Problem tylko, że wcale nie ma pewności, czy naprawdę nazwa ta ma coś wspólnego ze staroirańskim bogiem, być może jest to przypadkowa zbieżność. W rzeczywistości źródłem nazwy jest nazwisko Matsuda, które nosił założyciel firmy, a nazwa powstała w wyniku usunięcia jednej i przekształcenia innej głoski.

Etymologia etymologią, ale trudno zaprzeczyć, że nazwa ma spore zalety. Jest łatwa do wymówienia w każdym chyba języku, środkowa litera dodaje jej oryginalności zwłaszcza w językach, w których jest rzadka (np. w angielskim). Użytkownicy tego języka twierdzą zresztą, że wchodzi ona w skojarzenia z wyrazami amazing «niezwykły, wyjątkowy» i master «pan, mistrz».

Lincoln

Historia tej nazwy jest długa, bo wywodzi się ze starożytnej Anglii. Dzisiejsze miasto Lincoln w hrabstwie Lincolnshire we wschodniej Anglii znane było już w I w., tyle że pod celtycką nazwą Lindon, czyli «staw, jezioro», co pod wpływem łacińskim zamieniło się w Lindum, a następnie rozrosło się do formy Lindum Colonia. W VIII w. została odnotowana nazwa Lindocolina będąca jej przekształceniem, zaś 3 stulecia później odnotowano kolejną ewolucję nazwy do formy Lincolia. Nazwisko Lincoln pojawia się w XIV w., a jego najsławniejszym posiadaczem był 16. prezydent USA Abraham Lincoln (1809-65).

Na tym historia nazwy się nie kończy, bo nazwiskiem prezydenta nazwano stolicę stanu Nebraska, a później także wytwórnię samochodów, która rzecz jasna konstruuje samochody dla prezydentów USA.

Co tu jest do słuchania?

Do nazw firmowych o wyjątkowo ciekawej etymologii należy Audi. Źródłem jest łacińskie słowo audi, które znaczy... «słuchaj». Tajemnica tej nazwy tkwi w nazwisku założyciela firmy Augusta Horcha. Pierwotnie jego przedsiębiorstwo budowy automobili nazywało się Horch, z czasem, po różnych perturbacjach biznesowych, założyciel opuścił tę firmę i założył nową. Nie mógł jednak dalej korzystać z tamtej nazwy, więc obmyślił inną.
Horch to po niemiecku rozkaźnik od horchen «nasłuchiwać», czyli słuchaj, a po łacinie to będzie audi.
Można jeszcze spytać, czemu logo przedstawia 4 pierścienie. Można tu się doszukiwać aluzji do 4 kół, które samochody zwykle mają, ale prawdziwa przyczyna jest inna. Z czasem firmy Horch, Audi oraz jeszcze dwie inne założyły spółkę Auto Union (1932-65). Każdy przyzna, że cztery połączone pierścienie to piękny symbol spółki 4 przedsiębiorstw.

Nazwiskowe nazwy producentów samochodów

Czas na przegląd branżowy. Pierwszy z nich będzie dotyczył nazw producentów samochodów. Wszystkich firm, które by za takie można uważać, są setki, więc ograniczę się do tych, które z różnych powodów są u nas szerzej znane.
Nie jest to może precyzyjne kryterium, ale wystarczy, żeby pokazać, co istotne. W celu ewentualnej weryfikacji albo też dla zaspokojenia potrzeb poznawczych pod tekstem podaję zbiór nazw uwzględnionych w tej analizie, a jest ich aż 54. Są to nazwy w formie obiegowej, nie pełnej i oficjalnej (np. Audi AG).
Już na pierwszy rzut oka widać rzecz charakterystyczną, której nie zauważymy na przykład w zbiorze nazw producentów żywności, a mianowicie wysoki odsetek nazw pochodzących od nazwisk, które stanowią prawie połowę. To chyba więcej niż w przypadku innych branż, ocena ta wprawdzie jest intuicyjna, ale z czasem uda się przeprowadzić odpowiednie porównania.
Oprócz nazw bezspornie „nazwiskowych”, np. Chevrolet, Opel, Rolls-Royce, są też nazwy powstałe w wyniku przekształcenia nazwisk. Przede wszystkim Toyota (od Toyoda), ale do tej grupy można włączyć nazwy będące specyficzną formą wykorzystania nazw osobowych: Audi, Alfa Romeo (tekst na ten temat w archiwum), Jeep, Lincoln, Mazda, Pontiac, Saturn.
A każda z tych nazw to dobry temat na następny tekst.

==========
Alfa Romeo, Audi, Aston Martin, Bentley, BMW, Buick, Cadillac, Chevrolet, Citroen, Chrysler, Dacia, Daewoo, Daihatsu, Dodge, Ferrari, FIAT, Ford, Honda, Lamborghini, Hummer, Hyundai, Infiniti, Jaguar, Jeep, Kia, Lada, Land Rover, Lancia, Lexus, Lincoln, Mercury, Mazda, Mercedes-Benz, Mitsubishi, Nissan, Oldsmobile, Opel, Peugeot, Pontiac, Porsche, Renault, Rolls-Royce, SAAB, Saturn, SEAT, Skoda, Smart, SsangYong, Subaru, Suzuki, Tata, Toyota, Volkswagen, Volvo.